Exacerbaties

Bij COPD-patiënten kunnen met enige regelmaat exacerbaties optreden. Deze exacerbaties, ook wel longaanvallen genoemd, zijn verantwoordelijk voor een flinke toename van de ziektelast, die soms weken tot maanden kan duren. Patiënten herstellen soms niet meer volledig van een exacerbatie en halen nadien niet meer het niveau van functioneren van voor de exacerbatie. Een snelle behandeling van een exacerbatie kan de duur en de ernst verkorten.

Definitie exacerbatie

Volgens de NHG is een exacerbatie: ‘Een verslechtering van de conditie van een patiënt binnen één of enkele dagen, die wordt gekenmerkt door een toename van dyspneu en hoesten- al of niet met slijm opgeven- die groter is dan de normale dag-tot-dag-variabiliteit.

Behandeling van een exacerbatie

In de NHG-Standaard COPD staat het beleid rondom exacerbaties toegelicht:

https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-copd#idp6954176

Bij het vermoeden van een exacerbatie wordt de patiënt door de huisarts gezien:

  • De huisarts inspecteert de patiënt en onderzoekt de thorax
  • gaat de oorzaak van de exacerbatie na
  • beoordeelt of er een andere oorzaak van de verergering van de dyspnoe is

Bij behandeling van de meeste exacerbaties kan de huisarts volstaan met:

  • Het (opnieuw) starten met bronchusverwijders, het tijdelijk verdubbelen van de dosis
  • Bij onvoldoende effect: kuur prednison 1dd30mg gedurende zeven tot veertien dagen
  • Bij patiënten met ernstig COPD kan de huisarts op grond van ervaringen bij eerdere exacerbaties besluiten eerder een AB-kuur te starten

Follow-up na een exacerbatie

Een voorwaarde voor een snelle behandeling is dat de patiënt de exacerbatie op tijd herkent. Vaak is er sprake van een vast patroon. Het is belangrijk dat de patiënt zich bewust is van de eerste signalen en zich realiseert dat hij/zij tot actie moet over gaan. Ook de praktijkondersteuner/-verpleegkundige en doktersassistent moet op de hoogte zijn zodat de patiënt snel een afspraak bij de huisarts krijgt als hij/zij belt met hoestklachten of dyspnoe.

Eén of twee weken na een exacerbatie wordt een afspraak bij de praktijkondersteuner of praktijkverpleegkundige gepland waarin aandacht is voor:

  • Inhalatietechniek
  • Ademhalingstechniek en sputumregulatie (indicatie verwijzing fysiotherapeut)
  • Exacerbatie herken- en actieplan

Actieplan

Het is van belang dat de patiënt weet tot welke acties hij/zij in het beginstadium van de exacerbatie moet overgaan. Dat kan door mondelinge of schriftelijke instructie over bij welke klachten de patiënt direct contact moet opnemen met de praktijk. Een alternatief is het opstellen van een actieplan. De duur tot herstel na en exacerbatie is bij COPD-patiënten die een actieplan gebruiken significant korter. Een actieplan kan de praktijkondersteuner/-verpleegkundige samen met de patiënt invullen. Bij voorkeur op een moment dat de patiënt zijn vorige exacerbatie nog vers in het geheugen heeft. Bekeken wordt of er factoren zijn die de exacerbatie hebben uitgelokt, de therapietrouw en inhalatietechniek. Een deel van de patiënten is in staat tot zelfmanagement en kunnen zelf al beginnen met een prednisonkuur als ze herkennen dat er sprake is van een beginnende exacerbatie.

Onderstaande afbeelding is een voorbeeld van een actieplan, ontwikkeld door het LONG FONDS. Klik hier voor het longaanval actieplan. 
Klik hier voor het herken en actieplan van CAHAG. 

 

Terug